قند زیاد و آسیب بیشتر آنتی‌بیوتیک به باکتری‌های مفید روده
یک عدد ساده که داستان را تغییر می‌دهد
پژوهشگران به هر ۱۰۰ گرم شکر اضافی در دو روز پیش از درمان آنتی‌بیوتیک، یک کاهش ۲۱ درصدی در تنوع میکروبیوم روده نسبت دادند. این آمار از بررسی ۹۴۱۹ وعده غذایی به دست آمد و نشان می‌دهد رژیم غذایی بیمار، حتی در کوتاه‌مدت، می‌تواند سرنوشت باکتری‌های مفید روده را عوض کند.
مسئله فقط از بین رفتن باکتری‌ها نیست. وقتی تنوع میکروبیوم کم شود، باکتری‌هایی مثل Enterococcus faecium که تحمل آنتی‌بیوتیک را دارند، فضا برای رشد پیدا می‌کنند. این باکتری با عفونت‌های مقاوم به درمان شناخته می‌شود و همین موضوع پژوهشگران را نگران کرده است.
چرا بیماران سرطانی نمونه خوبی بودند؟
بیماران مبتلا به سرطان‌های خونی اغلب برای جلوگیری از عفونت آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کنند. همچنین مدت بستری طولانی دارند و همه وعده‌های غذایی‌شان در بیمارستان ثبت می‌شود. این شرایط به پژوهشگران اجازه داد هر روز از میکروبیوم بیماران نمونه بگیرند و تأثیر قند را به شکل دقیق اندازه‌گیری کنند.
مطالعه در سه مرکز بزرگ آمریکا، از جمله Memorial Sloan Kettering، انجام شد و نتایج آن در ژورنال Nature منتشر شده است. محققان امیدوارند همین داده‌ها بتوانند راهنمایی برای انتخاب وعده‌های غذایی بیماران تحت پیوند سلول بنیادی باشد.
آزمایش موش‌ها چه چیزی را ثابت کرد؟
موش‌هایی که همزمان آنتی‌بیوتیک «بیاپنم» و ساکارز دریافت کردند، تا روز سوم افزایش ۱۶.۳ برابری جمعیت Enterococcus را نشان دادند. تا روز ششم این عدد به ۳۳.۴ برابر رسید. نتیجه آزمایش حیوانی، مشاهدات انسانی را تأیید کرد و نشان داد شکر اضافه می‌تواند رشد گونه‌های مقاوم را شتاب دهد.
هنوز مشخص نیست شکر چگونه این کار را می‌کند. آیا مستقیم به باکتری‌های مقاوم انرژی می‌رساند، یا باکتری‌های رقیب را ضعیف می‌کند؟ پژوهشگران می‌گویند پاسخ این سؤال نیاز به مطالعات بیشتر دارد، اما فعلاً یک توصیه عملی وجود دارد: در دوره مصرف آنتی‌بیوتیک و چند روز بعد از آن، مصرف قندهای ساده را کم کنید.
پیامدهای بالینی کاهش تنوع میکروبیوم
در بیماران تحت شیمی‌درمانی و پیوند سلول بنیادی، نابودی بخش بزرگی از اکوسیستم روده اتفاق رایجی است. وقتی تنوع گونه‌ها کم شود، احتمال عفونت‌های بیمارستانی و حتی مرگ‌ومیر بالاتر می‌رود. پژوهشگران معتقدند رژیم غذایی پرشکر می‌تواند این خطر را تشدید کند.
از طرف دیگر، حفظ تنوع میکروبیوم ممکن است به پاسخ بهتر به درمان و کاهش عوارض جانبی کمک کند. اگرچه هنوز دستورالعمل رسمی تغذیه‌ای بر اساس این پژوهش صادر نشده، اما به نظر می‌رسد توجه به میزان قند مصرفی در وعده‌های غذایی بیمارستان‌ها می‌تواند گامی ساده و مؤثر باشد.
نکته‌های عملی برای بیماران
- اگر آنتی‌بیوتیک تجویز شد، تا حد ممکن نوشیدنی‌های گازدار و شیرینی‌جات را کنار بگذارید.
- سبزیجات و غلات کامل را در برنامه غذایی نگه دارید تا باکتری‌های مفید روده منبع انرژی داشته باشند.
- با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید؛ به‌ویژه اگر درمان طولانی‌مدت دارید.
توجه: کاهش قند نمی‌تواند جایگزین آنتی‌بیوتیک شود، اما ممکن است عوارض آن را بر میکروبیوم روده محدود کند.
سؤال‌های رایج
آیا فقط بیماران سرطانی در معرض این خطر هستند؟
این پژوهش روی بیماران سرطانی انجام شده، ولی مکانیسم اثر قند بر میکروبیوم می‌تواند در افراد دیگر هم صادق باشد. هنوز مطالعه گسترده روی جمعیت عمومی انجام نشده است.
چه مقدار قند «زیاد» محسوب می‌شود؟
پژوهش نشان داد به ازای هر ۱۰۰ گرم شکر اضافی، تنوع میکروبیوم ۲۱ درصد بیشتر کاهش می‌یابد. این مقدار معادل حدود ۲۵ حبه شکر یا دو قوطی نوشابه بزرگ است.
آیا پروبیوتیک می‌تواند جبران کند؟
مطالعه حاضر به تأثیر پروبیوتیک نپرداخته و فقط به نقش رژیم غذایی پرداخته است. تحقیقات جداگانه‌ای لازم است تا مشخص شود مصرف مکمل‌های پروبیوتیک تا چه حد می‌تواند اثر قند را خنثی کند.
به گزارش دیجیاتو، پژوهشگران می‌گویند کاهش مصرف قندهای ساده در دوره مصرف آنتی‌بیوتیک ممکن است آسیب میکروبیوم را محدود کند، ولی هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی به مطالعات بالینی بیشتری نیاز است.
